Nếu lần này (KHÔNG) khác

ngày 6 tháng 11 năm 2026

Thứ Năm ngày 5 tháng 11, S&P 500 mất 4,36% chỉ trong một phiên, đóng cửa ở 7.353,73 khi nhóm cổ phiếu trí tuệ nhân tạo (AI) lao dốc. Vậy mà người ta đã nói với chúng ta rằng lần này sẽ khác. Tháng 4/2026, Jamie Dimon của JPMorgan viết trong thư gửi cổ đông hằng năm rằng “đầu tư vào AI không phải là bong bóng đầu cơ; ngược lại, nó sẽ mang lại những lợi ích đáng kể”. Cũng trong bức thư đó, ông thừa nhận mình không thể dự đoán “những người thắng và kẻ thua cuối cùng”: một công nghệ có thể đi đúng hướng nhưng vẫn đủ sức xóa sổ bất kỳ ai nắm giữ sai cổ phiếu. Tháng 5/2026, Pierfrancesco Mei của Goldman Sachs nhận định độ rộng thị trường “rộng hơn nhiều” so với giai đoạn 1999–2000. Đến thứ Năm, độ rộng ấy lộ rõ: cả 11 ngành trong S&P 500 đều giảm điểm. Cũng trong tháng 5/2026, Michael Wilson của Morgan Stanley giải quyết gọn câu hỏi định giá bằng một câu: “Đây là câu chuyện về lợi nhuận, không phải về việc mở rộng hệ số P/E”, rồi nâng mục tiêu S&P 500 cuối năm lên 8.000. Tháng 7/2026, Dominic Wilson và Vickie Chang của Goldman Sachs viết rằng việc so sánh với cuối thập niên 1990 “vẫn mang lại nhiều sự an tâm hơn là lo ngại”. Tháng 10/2026, đồng chủ tịch Morgan Stanley Dan Simkowitz tuyên bố đầy tự tin: “Không có bong bóng AI nào cả”.

Đây không phải lần đầu những tên tuổi lớn trong giới tài chính khẳng định rằng “mọi thứ đều ổn” ngay trước khi bong bóng vỡ. Tháng 10/1929, Irving Fisher – một trong những nhà kinh tế học uy tín nhất nước Mỹ thời đó – nói với tờ The New York Times rằng giá cổ phiếu đã đạt “mức cao dường như sẽ được duy trì lâu dài”. Vài tuần sau, Phố Wall sụp đổ. Fisher không phải kẻ lang băm, và đó mới chính là vấn đề: mỗi bong bóng đều có một “Fisher” của riêng mình – một người nghiêm túc, nhìn vào những biểu đồ giống như bao người khác rồi kết luận rằng chẳng có gì đáng lo ngại.

Kịch bản ấy lặp lại nhiều lần từ đó đến nay. Năm 1999, cuốn sách “Dow 36,000” của J. Glassman và K. Hassett lập luận rằng thị trường chứng khoán đang giao dịch ở mức chỉ bằng khoảng một phần ba giá trị thực. Vài tháng sau, thị trường bắt đầu lao dốc và đến năm 2002, Nasdaq đã mất hơn 75% so với đỉnh tháng 3/2000. Tháng 10/2005, Ben Bernanke – khi đó là Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Kinh tế Nhà Trắng, trước khi trở thành Chủ tịch Fed vào tháng 2/2006 – nói với Quốc hội rằng đà tăng giá nhà chủ yếu phản ánh các yếu tố cơ bản vững chắc. Hai năm sau, khủng hoảng cho vay dưới chuẩn bùng phát.

Ngược lại, những con số hiếm khi nói dối. Tháng 10/2026, nhóm chuyên gia của Bank of America do Michael Hartnett dẫn đầu đã tính toán rằng 10 cổ phiếu AI lớn nhất chiếm 42% thị trường, trong khi các bong bóng trước đây, từ thập niên 1920 đến năm 2000, đều đạt đỉnh khi nhóm cổ phiếu dẫn dắt chiếm 36–44%. Một nhóm nghiên cứu khác tại ngân hàng này lưu ý rằng chi tiêu hạ tầng của các tập đoàn công nghệ lớn đã tăng gấp ba lần, lên 1.000 tỷ USD. Cuối tháng 9/2026, có thông tin cho biết Goldman Sachs, ngân hàng không nói tới bong bóng, cùng Ryan Hammond đã tính toán rằng Amazon, Oracle và Microsoft sẽ cần khoảng 300 tỷ USD doanh thu AI hằng năm trong những năm tới chỉ để hòa vốn các khoản đầu tư. Còn tháng 5/2026, Julian Emanuel của Evercore ISI nhận xét rằng đợt tăng giá này “gợi nhớ đến năm 1999”: người thân, bạn bè, bác sĩ và cả tài xế Uber đều bàn tán về AI và cổ phiếu công nghệ.

Người nói “không có bong bóng” lúc này có thể đúng. Nhưng uy tín của những người đưa ra lời trấn an chưa bao giờ là một chỉ báo thị trường: nó luôn giống hệt nhau trong mọi bong bóng, ngay trước khi bong bóng vỡ. Trừ phi lần này thực sự khác…, tất nhiên là vậy.

Tài liệu tham khảo

Yahoo Finance, 05/11/2026
Stock market today: Dow plunges 1,800 points, Nasdaq enters correction in AI trade meltdown

Investing.com, 05/11/2026
Trading Day: A November 5 market bonfire

JPMorgan Chase, 2026
Jamie Dimon's Letter to Shareholders, Annual Report 2025

Fortune, 18/05/2026
AI is eating the market and Wall Street strategists have bubble brain

Yahoo Finance, 2026
AI is eating the market and Wall Street strategists have bubble brain (Emanuel, Evercore ISI)

Goldman Sachs, 10/07/2026
Are US Stock Market Valuations Outpacing Fundamentals?

Calcalist, 15/10/2026
Morgan Stanley co-president: "There is no AI bubble"

The State of AI, 16/10/2026
Bank of America Sees Bust Warning Signs in the AI Boom

Yahoo Finance, 28/09/2026
Goldman Sachs has a blunt message for AI stock investors

Time, 03/09/2014
Stock market high 1929

WealthManagement, 02/11/2021
Author of Dow 36,000 on lessons learned since the 1999 prediction

NBC News, 2005
Bernanke: There's no housing bubble to go bust