10 quỹ ETF là ngưỡng mà đa dạng hóa ngừng phát huy tác dụng

2 tháng 9 2026

Một người bạn của tôi — tạm gọi là Rashid, dù cũng có thể là Marc, Jean-Paul hay Minh — đã dành hai năm tự học đầu tư, để rồi cuối cùng nắm 17 quỹ ETF trong một tài khoản quy mô khiêm tốn. Cổ phiếu toàn cầu, S&P 500, Nasdaq, châu Âu, thị trường mới nổi, vài khoản đặt cược theo chủ đề, quỹ ngành, đủ loại trái phiếu, vàng, hàng hóa. Chẳng quỹ nào trong số đó sai cả; quỹ nào cũng làm đúng như những gì ghi trên nhãn. Vấn đề là không quỹ nào trong 17 quỹ ấy trả lời được một câu hỏi đơn giản: nó xử lý được điều gì mà các quỹ vốn đã nằm trong danh mục không làm tốt hơn?

Mở nắp ra là thấy ngay hai điều. Thứ nhất là sự trùng lặp: nhiều quỹ rốt cuộc cùng nắm một nhóm 20 cổ phiếu vốn hóa lớn của Mỹ, chỉ khác nhau đôi chút về tỷ trọng. Một quỹ cổ phiếu Mỹ diện rộng và một quỹ cổ phiếu toàn cầu thường trùng nhau khoảng 60% tỷ trọng, nên mua cả hai nghĩa là bạn trả tiền hai lần cho cùng một chiếc bánh, cắt bằng hai chiếc nĩa khác nhau. Thứ hai là lợi ích giảm dần: quá một ngưỡng nào đó, việc thêm một quỹ nữa không còn phân tán rủi ro mà chỉ làm tăng số tab phải theo dõi và số lần bán tháo trong cơn hoảng loạn.

Điều này gần với trực giác hơn bạn tưởng. Thomas và cộng sự (2018) nghiên cứu 88 quỹ hưu trí lớn nhất nước Mỹ — những định chế bình quân thuê tới 75 nhà quản lý quỹ bên ngoài — và nhận thấy rằng vượt quá khoảng 10 chiến lược có tỷ trọng ngang nhau, rủi ro chủ động giảm về gần bằng không. Phí cho mỗi đơn vị khác biệt thực sự tăng gần gấp ba, từ 19 lên 53 điểm cơ bản, khi số nhà quản lý tăng từ 1 lên 10. Những ủy ban đầu tư có ngân sách nghiên cứu cũng vấp phải đúng bức tường mà nhà đầu tư cá nhân cảm nhận theo bản năng: đâu đó quanh mức 10 khoản nắm giữ, nhiều hơn không còn có nghĩa là tốt hơn.

Không phải quỹ ETF bổ sung nào cũng như nhau, và sự khác biệt còn quan trọng hơn số lượng. Ben-David và cộng sự (2022) theo dõi hơn 1.000 quỹ ETF của Mỹ ra mắt trong giai đoạn 1993–2019, chia thành nhóm quỹ diện rộng, nhàm chán và nhóm quỹ chuyên biệt, hào nhoáng chạy theo bất kỳ câu chuyện nào đang là mốt. Sau khi điều chỉnh rủi ro, các quỹ chuyên biệt thu phí gần gấp đôi và sinh lời kém hơn các quỹ diện rộng tương ứng khoảng 30% trong 5 năm đầu sau khi ra mắt, thường là vì chúng lên sàn đúng lúc cơn cuồng nhiệt dành cho chúng lên đỉnh. Đó mới là vấn đề của quỹ ETF thứ 18: không phải thừa thãi, mà là đắt đỏ một cách chủ động, mua vào đúng thời điểm tệ nhất vì lý do tệ nhất.

Tất cả những điều này chẳng có gì mới. Evans và cộng sự (1968) phát hiện rằng một danh mục chỉ gồm 10 cổ phiếu riêng lẻ đã mang mức rủi ro tương đương thị trường chung. Các quỹ ETF — mỗi quỹ đã chứa sẵn hàng trăm đến hàng nghìn cổ phiếu — còn đạt tới đó nhanh hơn nữa: chỉ riêng một quỹ cổ phiếu toàn cầu đã bao phủ 90–95% thị trường đầu tư toàn cầu. Thêm một quỹ trái phiếu, một quỹ tài sản thực như vàng, vậy là bộ khung cơ bản đã hoàn chỉnh. Điều phân biệt danh mục hai quỹ của người mới bắt đầu với danh mục 5–10 quỹ của nhà đầu tư chuyên nghiệp không phải là nắm thêm nhiều cổ phiếu na ná nhau, mà là vài nguồn lợi nhuận thực sự khác biệt: yếu tố giá trị và động lượng; trái phiếu liên kết lạm phát bên cạnh trái phiếu danh nghĩa; các chiến lược theo xu hướng được thiết kế để đứng vững khi cổ phiếu và trái phiếu cùng lao dốc, như đã xảy ra năm 2022.

Đặt cạnh nhau hai phát hiện đó — một quỹ hưu trí quản lý hàng tỷ USD và một người dùng ứng dụng môi giới chứng khoán — thì sự trùng hợp thôi không còn giống trùng hợp ngẫu nhiên nữa. Cả hai độc lập đi tới cùng một giới hạn mà không hề so sánh kết quả với nhau. Đây không phải là một quy tắc do ai đó nghĩ ra để đơn giản hóa vấn đề. Nó giống một sự thật mang tính cấu trúc hơn: đa dạng hóa cạn tác dụng khi chẳng còn gì để đa dạng hóa nữa.

References

Thomas, McKay & Shapiro (2018)
What Free Lunch? The Costs of Overdiversification

Ben-David, Franzoni, Kim & Moussawi (2022)
Competition for Attention in the ETF Space

Evans & Archer (1968)
Diversification and the Reduction of Dispersion: An Empirical Analysis